Türkiye’de “varlık fonu” dendiğinde insanların aklına ya petrol zengini Körfez ülkeleri geliyor ya da fazla siyasi bulunan büyük devlet yapıları. Ben meseleye biraz daha farklı bakıyorum. Benim için asıl soru şu: Türkiye, yıllık bütçe mantığının ötesinde düşünebilen ve stratejik sektörlere uzun vadeli sermaye yönlendirebilen bir kuruma sahip mi?
Türkiye Varlık Fonu tam olarak nedir?
Türkiye Varlık Fonu, 6741 sayılı Kanun ile kuruldu ve kendi tanımıyla bir “ varlığa dayalı kalkınma fonu .” Bu ifade bence önemli. Çünkü TVF, Norveç tipi bir petrol gelirleri biriktirme kasası değil. Zaten Türkiye’nin yapısı da buna uygun değil. TVF’nin mantığı, mevcut stratejik kamu varlıklarını daha etkili yönetmek, bunların değerini artırmak, büyük ölçekli yatırımlara sermaye sağlamak ve finansal piyasaları derinleştirmek.
Fonun resmî yol haritasında dört ana başlık öne çıkıyor: fondaki varlıkların değerini artırmak, yurt içi stratejik yatırımları hayata geçirmek, uluslararası yatırım fırsatlarını değerlendirmek ve sermaye piyasalarını derinleştirmek. Benim dikkatimi çeken nokta şu: burada mesele sadece mülkiyet değil, koordinasyon. Yani dağınık duran kamu varlıklarını aynı stratejik vizyon altında toplamak.
Bu fon neden sadece bir portföy listesi değil?
TVF’ye sadece “hangi şirketler var?” diye bakınca konunun yarısı kaçıyor. Çünkü portföy yapısı aslında Türkiye’nin ekonomik sinir sisteminin bir özeti gibi. Finansal hizmetlerde Ziraat Bankası, Halkbank, VakıfBank, Borsa İstanbul, Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik var. Enerjide BOTAŞ, TPAO, TVF Enerji ve rafineri-petrokimya yatırımları var. Teknoloji ve telekom tarafında Turkcell, Türksat ve Türk Telekom bulunuyor. Ulaştırma ve lojistikte THY, PTT ve İzmir Alsancak Limanı dikkat çekiyor. Gayrimenkul tarafında ise İstanbul Finans Merkezi gibi çok daha geniş bir vizyonun parçası olan varlıklar öne çıkıyor.
Burada benim gördüğüm şey, rastgele bir portföy değil. TVF’nin ana sayfası bugün fonun 7 farklı sektörden 36 şirket, 2 lisans ve taşınmazlardan oluşan bir yapıya sahip olduğunu ve 2 trilyon TL özkaynak büyüklüğüne ulaştığını söylüyor. Bu, bilanço büyüklüğünden daha fazla bir anlam taşıyor. Çünkü bu şirketlerin çoğu enerji arz güvenliği, kredi genişlemesi, lojistik kapasite, veri altyapısı ve uluslararası bağlantı bakımından Türkiye’nin omurgasında yer alıyor.
Asıl mesele devlet kapasitesi
Ben TVF tartışmasını tam burada önemsiyorum. Türkiye gibi büyümek, dış şoklara karşı dayanıklı olmak ve stratejik sektörlerde ölçek yakalamak isteyen ülkeler sadece piyasanın kendiliğinden vereceği kararlara bırakılamaz. Devlet kapasitesi dediğim şey tam da bu: hangi sektörlerin kritik olduğunu görebilmek, oralara sermaye yönlendirebilmek ve bunu kısa vadeli siyasi döngülerin ötesinde yapabilmek.
TVF’nin resmî mandatında cari açığı azaltacak yurt içi stratejik yatırımlar, finansal piyasaları derinleştirme ve uluslararası ortaklıklar kurma hedefleri özellikle vurgulanıyor. Bu hedefler bence kâğıt üzerinde kalmaması gereken türden hedefler. Enerji tarafında dışa bağımlılığı azaltmak, finans tarafında uzun vadeli kaynak üretmek, telekom ve veri altyapısında ölçek ekonomisi yaratmak ancak böyle bir koordinasyon kapasitesiyle mümkün olabilir.
Burada son yıllardaki finansman örnekleri de önemli. TVF, 25 Mart 2025’te Hazine garantisi olmadan 20 bankanın katıldığı, 12 ülkeden ilgi gören 837 milyon euro ve 285 milyon dolar tutarında sendikasyon kredisi sağladı. Ben bu tür işlemleri sadece finans haberi olarak görmüyorum. Bu, dış dünyanın fonu nasıl fiyatladığını ve Türkiye’nin kurumsal finansman kapasitesine ne kadar güvendiğini gösteren bir test gibi.
Eleştiriler var, ama doğru soru farklı
Elbette TVF etrafında yönetişim, şeffaflık ve hesap verebilirlik tartışmaları var. Zaten bu kadar büyük bir yapıda bunların olması normal. Bence de iyi yönetim, güçlü raporlama ve uluslararası standartlara uyum bir lüks değil, zorunluluk. Ama buradaki doğru soru “Türkiye böyle bir fonu neden kurdu?” değil. Doğru soru, “Türkiye böyle bir fonu nasıl daha güçlü, daha şeffaf ve daha etkili hale getirir?” olmalı.
Bu yüzden 11 Temmuz 2025’te TVF’nin Global SWF GSR sıralamasında puanını yüzde 80’e çıkarıp 20’nci sıraya yükseldiğini açıklaması bana önemli geliyor. Bu tek başına bütün eleştirileri bitirmez. Ama fonun uluslararası yönetişim dilini daha ciddiye aldığını gösterir. Benim açımdan mesele tam olarak bu: kurumu yok saymak değil, kurumu geliştirmek.
Türkiye’nin önünde enerji dönüşümü, finansal derinleşme, yeni sanayi yatırımları ve dış finansmana erişim gibi uzun vadeli başlıklar var. Bunların hiçbiri sadece günlük bütçe refleksiyle yönetilemez. Bu yüzden ben Türkiye Varlık Fonu’nu bir tartışma nesnesinden çok bir kapasite sınavı olarak görüyorum.
Her hamlesi doğru olmak zorunda değil. Zaten hiçbir büyük kurum böyle işlemez. Ama Türkiye’nin on yıllık, yirmi yıllık hedefleri olacaksa, o hedefleri taşıyacak kurumsal araçlara da ihtiyacı var. Benim için TVF’nin asıl anlamı burada başlıyor.